نوستالژی انقلابی رمانتیسم فقرو بیچارگی
Victor Hugo (1802- 1885 )
آرام بختیاری
آثار هوگو؛ مدرن، روشنگر، اخلاقی، انسان مدار.
ویکتور هوگو (م،1885- 1802 )، شاعر و نویسنده اجتماعی-سیاسی، تئوریسین و نماینده اصلی شاخه مترقی رمانتیسم فرانسوی؛ با توانایی های گوناگون، نماینده چپ رادیکال بورژوایی، خالق : رمان، شعر، نمایشنامه، مقالات سیاسی ادبی، و طنز سیاسی بود. وی بدلیل کوشش در راه آزادی های دمکراتیک اجتماعی خصوصن بعد از سال 1848 میلادی، و به سبب هومانیسم مبارز مورد احترام شایان قرار گرفت. هوگو میگفت: محتوای تاریخ انسان مدار، و آینده بشر بسیار عظیم است. رمان “بیرق سیاه ” اولین رمان بزرگ وی علیه برده داری سیاهان، و رمان ” کوژپشت نتردام ” مهمترین رمان تاریخی رمانتیسم فرانسوی است. او از طریق رمان ” بینوایان ” در سال 1852 به نقطه اوج پایانی خود رسید، و از طریق 2 رمان ” روزهای آخر یک محکوم ” و ” زندگی و مرگ یک مرد فقیر ” به مکتب رئالیسم روی آورد.
هوگو در حین انقلاب فرانسه 1851-1848 میلادی، تبدیل به یک جمهوری خواه لیبرال شد و بعد از کودتای ناپلئون سوم در سال 1851 مجبور با ترک وطن گردید. او از بکار بردن طنز سیاسی جهت روشنگری واهمه ای نداشت. پدر وی افسر ارتش فرانسه و خودش مدتی سناتور و نماینده مجلس و حتا کاندیدای مقام ریاست جمهوری بود. هوگو زیر تعثیر آثار شکسپیر و ادبیات آلمانی، خالق درام، شعر، و داستان، شد. بعضی از مورخین ادبی مدعی هستند که آثار هوگو مناسب جوانان و بانوان است. او گویا در بعضی از اشعارش نوعی مراقبه و عرفان شرقی را مطرح میکند. زیباترین شعر وی پیرامون غرق شدن دخترش در دریا است؛ و چون او در دوران تبعید امکان دیدار از قبر دخترش را نداشت، کتاب مجموعه شعری با عنوان ” هدیه تبعید به یک جوانمرگ ” را به وی تقدیم نمود.
مجموعه آثار هوگو شامل 43 جلد؛ از آنجمله 7 رمان، 21 نمایشنامه،115000 بیت شعر، و مقداری متون پراکنده دیگر است. او با انتشار ” مقاله شکسپیر ” در سال 1864 نظریه پرداز و پیامبر مکتب
رمانتیسم فرانسوی گردید. هوگو را گاهی در ردیف سایر نوابغ ادبی غرب مانند هومر، دانته، گوته، شکسپیر، یا سویفت، روسو، سروانتس، ولتیر، و حتا در ردیف خالق کتاب انجیل، قرار میدهند. هوگو نه تنها خالق شخصیت های شبه اسطوره ای، بلکه یک شاعر خلقی و آینده نگر است. رمان ” کوژپشت نتر دام ” او حتا امروزه سبک و ساختار رمان نویسی را می آموزد. در این رمان وی ناتوانی حاکمان و اربابان کلیسای مسیحی در رابطه با مردم را نشان میدهد. هوگو در آنجا اخلاق مدار و معنی گرااست. او خوشبینانه مدافع ارزشها و ایده آلهای لیبرال در سیاست بود، و به سبب هومانیسم مبارزش مورد احترام گروههای بیشمار قرار گرفت.
از جمله آثار ویکتور هوگو: کوژپشت نتردام، رمان بینوایان، نمایشنامه کرومول، برنامه شعر و شاعری یا ” بوتیقای مکتب رمانتیسم فرانسوی”، نمایشنامه جناب نانی، شاه لذت بر، ماسک خندان، سال 1793، مجموعه شعر توجهات، اعترافات نظری شعر در کتاب پاسخ به یک پرونده شکایت ادبی، دفاع سیاسی از خود در سال 1846، کارگران دریا، مرد خندان، از یک کشور شرقی، غروب ارواح، ناپلئون کوچولوی کودتاچی، تاریخ یک جنایت، و 4 باد یک روح، هستند. معروفیت هوگو در آغاز به سبب نمایشنامه نویسی بود. او در مقدمه نمایشنامه ” کرومول ” با قوانین تئاتر کلاسیک و با تئوری پیشین رمان قطع رابطه نمود و تبدیل به یک پایه گذار تئاتر رمانتیک گردید.
آثار شعری وی دارای نیروی عظیم بیان شاعرانه است؛ خصوصن اشعار دوران جوانی اش. هوگو در کتاب “تنبیهات ” خواهان مبارزه علیه ناپلئون سوم و دفاع مادی اقتصادی از کارگران بود. حماسه شاعرانه ” اسطورههای قرن ” و کتاب ” سال وحشتناک “، یادداشتهای روزانه شخصی وی بصورت شعر است. او در آنجا وظیفه خود را کوشش در راه تربیت انسان میداند؛ گرجه نقش کمون در سال 1870 را فراموش نموده. کتاب ” هان از ایسلند ” نیز یک رمان تخیلی به سبک رمانتیک است. در رمان ” سال 1793 ” وی، روبسپیر رهبر انقلابیون، و مارات قهرمان داستان هستند. مورخین ادبی مدعی شدند هوگو در مقابل استفاده از خشونت انقلابی دارای پیشدواری است چون این دو قهرمان داستان را در سایه قرار داده.
کتاب مهم دیگر هوگو مجموعه شعر 72000 بیتی با عنوان ” Oden und Balladen ” از سال 1826 است که داری خصوصیات شخصی، سیاسی، با زبانی افسرده و شعاری میباشد. او کتاب “شرقی ” را در سال 1829 تحت تعثیر ادبیات مختلف شرقی نوشت؛ که به سبب نوبودن فرمال، راهنمایی برای مکتب رمانتیک در فرانسه شد.
— در رمان ” کوژپشت نتردام “، شخصی بنام کواسیمودو؛ که یک معلول جسمی است، ومسئول بصدا درآوردن روزانه صدای ناقوس کلیسامیباشد، یک دختر کولی متهم بقتل را در زیرزمین کلیسا مخفی میکند، ولی بعد از کشف این مخفیگاه توسط اداره تفتیش عقاید، دختر کولی اعدام میگردد،وکوژپشت بخاطر شکست در عشق و افسردگی، در روی قبر آن دختر کولی فوت میکند.
— کتاب “برگهای پائیزی ” هوگو شامل 40 شعر است که بدلیل نگاه غم انگیز به گذشته و توجه به طبیعت، صدای شخصی شاعر بشمار می آید. این کتاب در سال 1831 میلادی منتشر شد. کتاب شعر ” روشنی و تاریکی ” از سال 1840 به نقش شاعران اشاره میکند. هوگو در آنجا مروج یک آگاهی سیاسی-تاریخی با اندیشه هایی دقیق و تیزبینانه است. مجموعه شعر “توجهات” از سال 1856 ایستگاه های یک سفر گزارشی است که خصوصیات انقلابی هوگو را به نمایش میگذارد.
در رمان “بینوایان ” داستان یک خلافکار سابق است که با هویت جدید در کلان شهر پاریس جویای سعادت است و خود را عاشقانه در خدمت نادختری اش قرار میدهد. در آنجا هوگو تفاهمی عمیق برای موضوعات اجتماعی زمان و مکان، از خود به نمایش میگذارد. ایمان به نیرو و قدرت اراده انسانهای ساده و قهرمان جوان؛ با وجود پایان تراژدیک داستان بخش مهم رمان است. در کتاب “مردخندان ” یک معرکه گیر نمایشگر، کشور انگلیس را زیر پا میگذارد و در آنجا 2 کودک را به عنوان پسرخوانده می پذیرد، یکی دارای اجداد اشرافی است که در پایان به دلیل بحران هویتی-روانی خودکشی میکند.- در رمان ” سال 1793 ” هوگو به نمایش وضعیت تاریخی و وتحولات سیاسی سال 1793 میپردازد، یکی از قهرمانان داستان یک روحانی مسیحی فریبکار است.
— رمان ” کوژپشت نتردام ” محصول سال 1831 میلادی است که به سبک رمانتیک نوشته شده، آن آخرین رمان عظیم تاریخی در فرانسه به این سبک است. و آن مکتبی بود که آنزمان غالب نویسندگان برای بیان نوستالژی، و کنجکاوی ناشناخته ها، و در حسرت گذشته طلایی دروغین، مینوشتند. مکتب رمانتیسم برای مرحله گذر و عبور بسوی تغییرات فرهنگی-اجتماعی بکار میرفت. هوگو جویای رابطه ای با انقلاب جولای 1830 بود ودر آنجا به نقش تودهها در حوادث انقلاب اشاه میکند. در این رمان، نویسنده در ساختار رمان، روایت حماسی را با درام مخلوط میکند که نشان از تخیل و آینده نگری او دارد. گرچه آن رمانی رئالیستی، تاریخی، و رمانتیک است، نقد ادبی از اختلاط سبکها در رمان وی انتقاد نمود. این رمان ایده آلهای یک دوران را نشان میدهد و شخصیت های داستان افرادی متوسط هستند که نقشی روانشناسانه را مطرح میکنند. منتقدی بنام آ.ل در این رابطه به هوگو عنوان ” شکسپیر ” را داده است. آن تاکنون بارها بصورت نمایشنامه، فیلم، اپرا، و موزیکال در کشورهای گوناگون به اجرا درآمده .
— رمان ” بینوایان ” در سال 1862 منتشر شد. نویسنده در آن مکتب رمانتیک را با سبک های گوناگون مانند ادبی، سیاسی، ایدئولوژیک، و فلسفی با هم گره میزند. این رمان مدافع انسانیت، مهمترین و پرخواننده ترین اثر هوگو در ادبیات فرانسه بود. نوشتن آن گویا 17 سال طول کشید و به موضوعات تاریخی پشت صحنه مانند بازسازی خسارات انقلاب 1830، و شورش کارگران پاریس، نیز میپردازد. قهرمان داستان در پایان و در لحظه مرگ اعلان میکند که فقط یک اندیشه در زندگی انسان مهم است و آن عشق به همدیگر میباشد. هوگو بعد از سال 1871 میلادی کار نویسندگی را کنار گذاشت و از طریق سخنرانی در مجامع عمومی و نوشتن مقاله های سیاسی وارد مبارزات اجتماعی گردید. او طرح و برنامه ادبیات عصر دمکراتیک را ” ادبیات خلقی ” نام نهاد.
تماس : falsaf@web.de
