مذاکره به زور اسلحه
حلقۀ محاصره به دور کوبا تنگتر میشود
دمیتری نفیودوف (Dmitry NEFYODOV)، دانشمند علوم سیاسی، کارشناس مسائل بینالمللی
ا. م. شیری
پایالات متحده برای در هم شکستن ارادۀ مقاومت مردم کوبا تلاش میکند.
کلودیا شینباوم، رئیس جمهور مکزیک، در اول فوریه اعلام کرد که مکزیک به زودی کمکهای بشردوستانه، از جمله مواد غذایی به کوبا ارسال خواهد کرد و این موضوع را که با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در مورد وضعیت داخل و اطراف این جزیره صحبت کرده است، تکذیب کرد. رئیس جمهور مستقر در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «ببینید، ما نمیخواهیم شما به آنجا نفت بفرستید. و آنها این کار را نکردند». او افزود که به لطف تلاشهای او، «وضعیت در کوبا در حال حاضر بسیار بد است: نه پولی وجود دارد و نه نفتی».
شینباوم اظهار داشت که دولت او به دنبال «حل همۀ مسائل مربوط به تأمین نفت از طریق روشهای دیپلماتیک و به دلایل بشردوستانه» است. بحران اقتصادی در این جزیره به طور روزافزونی در حال تشدید است و تقریباً هر روز به دلیل کمبود انرژی، ۱۲ ساعت یا بیشتر، برق قطع میشود. پس از عملیات نظامی آمریکا در کاراکاس در ۳ ژانویه، تأمین نفت ونزوئلا به این جزیره قطع شد و مکزیک، که نفت آن قبلاً منبع حیاتی برای کوبا بود، به تأمینکنندۀ اصلی نفت خام و فرآوردههای نفتی تصفیهشده به هاوانا تبدیل گردید.
بنا به برخی گزارشها، مکزیکوسیتی از نزدیک تحرکات همسایۀ شمالی خود را زیر نظر دارد. همسایهای که به هیچ وجه قصد ندارد از برنامههای خود برای خفه کردن کوبا دست بردارد، و این شامل تغییر رژیم در آنجا و صحبتهای کلی در مورد «معامله با کوبا» از موضع قدرت نیز میشود. یک دیپلمات کوبایی که نخواست نامش فاش شود، گفت: «کوبا هرگز از مذاکره با دولت آمریکا امتناع نکرده است و همواره بر این اصرار داشته که مذاکرات باید در شرایط برابری انجام شود و حاکمیت ما محترم شمرده شود». سفارتخانههای اروپایی و آمریکای لاتین برنامههای تخلیه خود را انجام دادهاند. طبق گزارشها، مایک هامر، کاردار آمریکا در کوبا، هفتۀ گذشته در یک جلسۀ توجیهی داخلی به کارکنان سفارت آمریکا توصیه کرد که اگر تا به حال چمدانهای خود را نبستهاند، چمدانهای خود را ببندند و افزود: «کوباییها سالهاست که از «محاصره» [تحریم اقتصادی طولانی مدت ایالات متحده] شکایت دارند… اما اکنون یک محاصرۀ واقعی خواهد بود».
علاوه بر این، نباید فراموش کرد که این جزیرهٔ کوچک توسط پایگاهها و دیگر تأسیسات نظامی ایالات متحده احاطه شده است. وجود چنین تأسیساتی در جزایر همجوار باهاما در نزدیکی کوبا معلوم است. همزمان، مقامات جمهوری دومینیکن که آن هم در فاصلهٔ نهچندان دور از کوبا واقع است، در اواخر نوامبر ۲۰۲۵ به نیروهای مسلح ایالات متحده اجازه دادند بهطور موقت از تأسیسات پایگاه سنایسیدرو (در نزدیکی پایتخت، سانتو دومینگو) و فرودگاه بینالمللی لاسآمِریکاس برای عملیات لجستیکی استفاده کنند.
لوئیس آبینادر، رئیسجمهور این کشور، توضیح داد: «هدف روشن است: تقویت حلقهٔ دفاع هوایی و دریایی که نیروهای مسلح ما از آن پشتیبانی میکنند. این توافق بر ترتیبات موجود سالهای ۱۹۹۵ و ۲۰۰۳ استوار است که تصریح میکنند همهٔ عملیاتها صرفاً با مجوز قبلی و با همراهی مستقیم مقامات دومینیکن انجام خواهد شد».
در ادامۀ این، نقش راهبردی اتحاد نظامی با آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفته است: «… از طریق این همافزایی با مهمترین شریک استراتژیک خود، ایالات متحده، ما قابلیتهای نظارتی و عملیاتی نیروهای مسلح خود را تقویت میکنیم».
در سال ۲۰۲۴، وزارت امور خارجۀ آمریکا به بهانۀ مبارزه با هرجومرج و آشوب در هائیتی، از کنگره درخواست مجوز اعزام نیروهای آمریکایی به این کشور کرد، که مدتهاست در رنج است. تصمیم رسمی کنگره مشخص نیست. اما، در هر صورت، تأسیسات اطلاعاتی ایالات متحده مدتهاست که در هائیتی مستقر هستند و عمدتاً کوبا را هدف قرار میدهند. علاوه بر این، کوبا تنها با ۷۰ کیلومتر فاصله از گذرگاه ویندوارد از هائیتی جدا شده است. آمریکا ممکن است نیروهایی خود را برای «محافظت» از این تأسیسات، وارد کند (اگر تاکنون نکرده باشد)؛ امری که پیشتر نیز بارها اتفاق افتاده است.
علاوه بر این، ایالات متحده از نوامبر ۲۰۲۵ در حال نیروهای خود را در هفت تأسیسات نظامی در پورتوریکو، و همچنین در پایگاههای هوایی و دریایی واقع در جزایر نزدیکِ ویِکس (جزایر ویرجین غربی) تقویت میکند. بنا بر اطلاعات موجود، واشنگتن همچنین سعی میکند همسایگان، یعنی جامائیکا (۱) و جزایر کیمنِ انگلیس را به قطع روابط اقتصادی سنتی خود با کوبا وادار کند و حداقل در زمینۀ صادرات مجدد نفت و فرآوردههای نفتی مشارکت نکنند.
برخی از تحلیلگران آمریکایی معتقدند که اعلام وضعیت اضطراری ملی اخیر ترامپ در آمریکا، که ظاهراً «به بهانۀ کوبا» صورت گرفته، مقدمۀ احتمالی برای محاصرۀ کامل کوبا است که با عملیات نظامی و خرابکارانه علیه این جزیره همراه خواهد بود. در دستور اجرایی ترامپ آمده است که «… آمریکا جنایات رژیم کمونیستی کوبا را تحمل نخواهد کرد؛ برای حفاظت از منافع ملی اقدام خواهد کرد و رژیم کوبا را به خاطر اقدامات و روابط بدخواهانهاش پاسخگو خواهد دانست».
در نهایت، کاربرد عبارت «تهدید فوقالعاده»، کوبا را از جایگاه یک عامل صرفاً مزاحمت در سیاست خارجی به یک نگرانی امنیتی برای آمریکا ارتقا میدهد و اعمال فشار بر متحدان و شرکای کاخ سفید را تسهیل میکند. زیرا، از آنها خواسته میشود از میان همکاری با کوبا و خطر قرار گرفتن در معرض تحریمهای ایالات متحده و محدودیتهای مرتبط با آنها، یکی یکی را انتخاب کنند.
اندکی پس از عملیات در ونزوئلا، ترامپ اعلام کرد که «شاید دیگر نیازی به تهاجم نظامی به کوبا نباشد. برای اینکه این کشور خودبهخود سقوط خواهد کرد. کوبا آمادهٔ سقوط است: وضعیتش طوری است که انگار هر لحظه آمادهٔ فروپاشی است». او بعدها گله کرد که آمریکا «تقریباً هیچ ابزار فشاری جز سناریوی مستقیمِ استفاده از زور» در اختیار ندارد. بهویژه از آنرو که به گفتهٔ او، رژیم حاکم بر کوبا «بهدلیل بحران شدید اقتصادی بر لبهٔ پرتگاه قرار دارد». پیامدهای منفی محاصرهٔ سوختی ویرانگر است: بیمارستانها برای صرفهجویی در برق، خدمات درمانی را به خطر میاندازند. حملونقل عمومی بهشدت نامنظم شده است. قطع برقهای ۲۰ ساعته یا بیشتر به آزمون روزانه بدل شدهاند. امتناع رهبری کوبا از تسلیم شدن را به هیچوجه نمیتوان به جزماندیشی یا میل به شهادتطلبی نسبت داد. این تصمیم کوبا بر درک روشن از اهداف کاخ سفید و بر تاریخ طولانی مبارزهٔ ضد استعماری خود استوار است. چشمپوشی از حاکمیت در ازای امتیازهای موقتی، بهمعنای بازگشت به دوران تاریک پیش از ۱۹۵۹، به زمانی خواهد بود که این جزیره ملک طلق مافیای آمریکایی- صاحبان قمارخانهها و شبکههای فحشا بود و نیز در اختیار شرکتهای فراملیتی قرار داشت که منابع طبیعی کوبا را در شرایط تبعیض نژادی، بیسوادی و نابرابری عظیم غارت میکردند.
پینوشت:
(١)- پیش از این، اطلاعاتی در مورد عرضۀ متناوب انواع خاص فرآوردههای نفتی به کوبا طی چندین دهه از پالایشگاه پتروجام کینگستون با ظرفیت متوسط در کینگستون، جامائیکا (ظرفیت پالایش: ۳۲۰۰۰ بشکه نفت در روز) که بنزین، سوخت دیزل، سوخت جت، نفتا، گاز مایع (پروپان-بوتان)، گوگرد و سوخت دریایی سبک و سنگین (بر اساس نفت کوره یا قیر) تولید میکند، منتشر شده بود. این پالایشگاه که فعالیت خود را در سال ۱۹۷۵آغاز کرد، مواد مورد نیاز خود را از مکزیک، ونزوئلا، ترینیداد و کلمبیا دریافت میکند. تا همین اواخر، جامائیکا به تحریمها علیه کوبا نپیوسته بود. اما، مطمئناً واشنگتن قادر است این کشور کوچک را مجبور به تسلیم شدن در برابر خواستههای خود کند.
همچنین گزارش شده است که جامائیکا در سال ۲۰۱۲ به واردکنندۀ اصلی محصولات پتروشیمی ایران تبدیل شده است. زیرا، صنعت شیمیایی جامائیکا عملاً توسعه نیافته است. بموازات این، گزارش شده که این محصولات ایرانی از آن زمان تقریباً به طور انحصاری به کوبا صادر شدهاند.
١۶ بهمن- دلو ١۴٠۴
