شرحی بر شعر اخلاق و تمدن

شرحی بر شعر اخلاق و تمدن

زورا سورونبایوا  شاعر، نویسنده و نمایشنامه‌نویس قرقیزی شوروی

برگردان. رحیم کاکایی زورا سورونبایوا  نخستین نویسنده زن در قیرقیزستان شوروی،…

افغانستان؛ وقتی دخالت خارجی سرنوشت یک انقلاب را تغییر داد

https://www.youtube.com/watch?v=cX5Rlj8weaA از ورود شوروی تا فاجعه نجیب‌الله؛ چه بر سر افغانستان…

خاطرات امین الله مفکر

خاطرات اینجانت امین الله مفکر امینی شاعر و نویسنده درچـــاربــــــخش مختصرا…

افغانستان در دوراهی تاریخ؛ تداوم بحران یا گذار به حاکمیت…

 نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان امروز در نقطه‌ای حساس از تاریخ معاصر…

بی تفاوتی جهان در برابر تروریزم جهادی در افغانستان!

القاعده و طالبان دو رویی یک سکه اند! جهان در برابر…

اخلاق و تمدن

رسول پویان مگـر جـزیـرۀ اپـسـتـیـن دام شـیـطان بود که مرگ ارزش واخلاق…

مشروعیت‌زدایی قومی طالبان؛ خلع سلاح قومی این گروه

 نویسنده: مهرالدین مشید یکی از مهم‌ترین موانع در مسیر حل بحران…

آن کارسون، برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۶؛ از ادبیات کلاسیک تا…

      بهرام رحمانی bahram.rehmani@gmail.com  آکادمی سوئد روز پنج‌شنبه ۸ اکتبر ۲۰۲۶، جایزه نوبل…

رمانتیسم؛ عطر شانل آیدا، یا سیگار اشنو شهلا ؟

Romantik . آرام بختیاری رمانتیک، مکتبی چند وجهی؛ خردگریز، اتوپیستی، هومانیستی. رمانتیک واژه…

رساله‌ای در باب تخیل (3)

« آزادی و هراس انسان از خلوت خویش » تهیه و…

جنگ ایران، محاسبات ترامپ و بازتعریف آسیب‌پذیری در جغرافیای منطقه

وحیدالله نورزی جنگ‌ها را نمی‌توان تنها با شمار حملات، میزان خسارات…

دو یاداشت !

1-- افغانستان و اثرات موقعیت جغرفیایی ان . 2-- چاره اساسی…

تعلق بر انسانیت بجا است !

امین الله مفکر امینی              2026-08-10! بــه هر طرف مینگرم بوی تعلقات…

از قهرمان‌سازی تا نقد تاریخی؛ بازخوانی کارنامه رهبران در شش…

 نویسنده: مهرالدین مشید بزرگ‌نمایی رهبران؛ ناسپاسی به آرزو های مردم افغانستان رخدادهای…

ابونواس اهوازی؛نمایندۀ شادخواری های عصر ساسانی(بخش۲)

علی میرفطروس -« عربِ بادیه نشین را رها کن و او…

پروفیسور استاد  نصیب الله سیماب

له ښاغلي پروفیسور استاد  نصیب الله سیماب سره، چې د…

پیام هستی

رسول پویان ز قلب هستی پیامی بـه گوش دل گفتند چه خوش…

افغانستان در آستانه بحران چند لایه؛ ابتکار خروج از جنگ

 نویسنده: مهرالدین مشید چه کسی باید ابتکار خروج از جنگ را…

فراتر از امیر؛ درون معماری قدرت طالبان

قسمت دوم: از هویت تا قدرت؛ چگونه یک سازمان خود…

«
»

وحید مژده او ډاکټر سپنتا؛ برابر نقدونه او متفاوت ادرسونه

نظرمحمد مطمئن

لیکوال او شناند

ډاکټر رنګین دادفر سپنتا د امنیت شورا پخوانی مشر دا ارمان پاتې شو چې د ده په وخت کې له امریکا سره امنيتي تړون لاسلیک شوی وای. د امریکا او امریکايي چارواکو د خوشالولو له پاره يې ډیرې منډې وکړي، په تړون کې يې هم کوشش وکړ چې د امریکا په ګټه او د افغانستان په زیان مادې پکې ځای شي، تر څو په راتلونکې کې د امریکایانو د ترحم وړ وګرځي.

تیر  ۲۰۱۴ کال  کې چې کله د بهرنیو اډو پرضد د ملي يووالي جبهې له خوا د دولتې دوديزې لویې جرګې څخه په شمار څو ورځې وړاندي يوه لویه غونډه او جرګه چې تر ۳۰۰۰ زیاتو علماوو او روڼ اندو پکې ګډون کړي و جوړه شوه، هلته پکې له امریکا سره د امنيتي تړون د لاسلیک مخالفت وشو.

سپنتا د یادې جبهې پر غړي وحید مژده بېلابېل تورونه ولګول او د هغه د نیولو هڅې يې کولي، دا چې وحید مژده د هیواد او سېمې په کچه يوه پېژندل شوې څیره او د سولې اړوند خبرو کې ډیرې ژورې اړیکې لرلي، سپنتا له ټول واک او صلاحیت سره سره چې د امنیت شورا رئیس و،  ونه توانیدی چې مژده صاحب پلچرخې او يا باګرام زندان ته واستوي.

د امریکا دوستي او دښمني!

د هنري کسېنجر وينا ده وايي د امريکا دوستي تر دښمنۍ خطرناکه ده.کسېنجر د سياسي علومو پروفيسر او د امريکا د ملي امنيت پخوانی مشاور و،  له چين سرهد امریکا اړيکې همده بېرته پېل کړې.  چیلي د دې خبرې ښه مثال دی. په چيلي کې جنرال پېنوچېټ پر قانوني ولسمشر کودتا وکړه؛ د دې له پاره چې دی امريکا پاله و، امريکا يې ملاتړ کاوه،  مګر په وروستيو وختونو کې، په ډېر بد حالت کې و، هسپانيې غوښتل د انګلستان په کوم روغتون کې يې ونيسي، په ډېر بد حالت کې مړ شو، مګر امريکا ورسره هیڅ ډول مرسته ونه کړه.

د ایران شاه يې هم ښه مثال دی،  په پاکستان کې جنرال مشرف يې د نږدې وختونو مثال دی، د بوش د خوشالولو له پاره يې هرڅه وکړل،  اوس په پاکستان کې نظر بند او په بېلابېلو جرمونو تورن شوی، په اسلام اباد کې د امریکا سفیر يې پوښتنه هم نه کوي، په داسې حال کې چې مشرف د امریکا د چوپړ له پاره  ډېره قرباني ورکړې او د ترورېزم په نامه جګړه ( دلویدیځ په اصطلاح) کې  يې اساسي رول ورته لوبولی او آن پاکستان يې تباه کړ.  خلاصه دا چې:

 د هغه ډېپلومات خبره ده چې زبرځواکونه ملګري نه غواړي، دوی غلامان غواړي.

يو مثال يې داهم کیدای شي، پروني د امریکا دښمنان حینف اتمر، جنرال نورالحق علومي، عبدالرشید دوستم او جنرال افضل لودین د امریکا تر ټولو نږدې ننني دوستان دي او پرونې د امریکا دوستان په اصطلاح ځينې (ټول نه) پخواني مجاهدین نن د امریکا غلامي کوي ولي اهمیت ورته نه ورکول کيږي.

په هرات کې  د سپنتا د کورنۍ غړی د پوهنې ریاست مشر و، کله چې ولسمشر غني هرات ته ولاړ، تر هر بل چا د پوهني د رئيس د ډیرو غلاوو راپورونه ورکول کېدل، هغه يې له منصب نه ليري او وعده يې وکړه چې عدليې تعقیب به یې کيږي.

سپنتا د خپلې کورنۍ د فساد پټولو او عدلي تعقیب د مخنيوي له پاره په ۸صبح ورځپاڼه کې د غني د حکومت پر تګلارو نيوکې پېل کړي او مخامخ يې غني تر پوښتنو لاندي راوستی.

د سپنتا ۸صبح مورچل

د ۸صبح پر مټ سپنتا وتوانیدي چې د خپلې کورنۍ د غړي د اختلاس او فساد دوسیه معطل کړي او هغه له عدلي تعقیب نه خلاص کړي.

تازه معلومات ښيي چې د ګډ حکومت د ولسمشر  ټیم چې تر ټولو مهم پکې حنیف اتمر دی هغوئ هم د سپنتا ټول کړه وړه په ځیر څاري، وخت ته ګورې چې مناسب وخت يې ځواب ورکړي.

تر اوسه لاهم سپنتا ښه دي چې ۸صبح او د لیکوالو او ژورنالسټانو وړوکي ډله په واک کې لري، کله چې د امریکا سفارت د ۸صبح مصارف پرې بند کړي بیا به همدا وس او توان هم ونه لري چې د خپلې کورنۍ فساد د رسنیو په زور پټ کړي.

ډاکټر رنګین دادفر سپنتا خو له اوباما او جان کیري څخه هیله لرله چې د امنيتي تړون اړوند د ده د منډو ترړو په مقابل کې به د اشرف غني په حکومت کې هم مهم رول ولوبوي، خو د امریکا همدومره په کار و چې د امنيتي تړون مسوده يې د امریکا په ګټه او د افغانستان په تاوان ورته جوړه او ترتیب کړه.

سپنتا له هغې راهیسې چې له واکه و ځواکه لرې شوی، خپله د ۸صبح ورځپاڼه د یوه مورچل په توګه کاروي، هڅه کوي چې د غني و عبدالله حکومت له دې لارې تر فشار لاندې راولي.

نن وحید مژده او سپنتا د ګډ حکومت له پاره يو ډول حیثیت لري، وحید مژده هم پر حکومت نیوکې لري البته د هیواد ګټو ته په احترام سره او سپنتا هم په ګډ حکومت نيوکې لري؛ خو د خپلو شخصې ګټو په نظر کې نیولو سره. د دې دوو ښاغلیو نننۍ نیوکې یو ډول دي؛ خو د نیوکو ادرسونه یې بیا ډېر سره لرې او متفاوت دي.

اوس به د ګډ حکومت مطبوعاتي ډله په دواړه (وحید مژده او سپنتا) پسې مساوي تبلېغات کوي او دوی دواړه به د نورو هیوادونو په جاسوسۍ تورنوي.

د خرم پیاوړې رسنیزه ډله

کریم خرم چې د کرزي د ګورت بيډی دی او د امنيتي تړون په نه لاسلیک کې يې ډیر مهم رول لوبولي، د اشرف غني ارګ ته رسيدو کې يې هم رول درلود، اوسمهال هم د کرزي د ټیم سړی دی، ښه قوي مطبوعاتي ډله  او پياوړي لیکوال ملګري لری، ټلویزون، راډیو، ورځپاڼې او د رسنیو د څیړنې مرکز د ده تر لارښوونې لاندي  مطبوعاتي فعالیت لري. د امریکا او پاکستان اړوند د ګډ حکومت پر تګلاره شکمن دی او تري راضي نه بريښې ،  ده ته دي هم خیر وي، د ارګ مطبوعاتي ټیم به د ده د نظریاتو او رسنیز کمپاین په مقابل کې د خاموشۍ حوصله ونه لري، امکان لري چې د ارګ مطبوعاتي ډله به د کریم خرم په اړه هم نوي څه ولیکې او د هغه د چوپه خوله کېدو له پاره به خپله مطبوعاتې جګړه تیزه کړي.

صالح؛ پرونی کمپاین او نننۍ نیوکې

امرالله صالح هم هغه څوک دي چې د ډاکټر عبدالله له پاره يې ډیر څه وکړل، ډاکټر عبدالله هم هڅه وکړه چې امرالله صالح ته په ګډ حکومت کې لوړه چوکۍ ورکول شي، د ملي امنیت ریاست او يا هم د کورنیو چارو وزارت،  ولي د ګډ حکومت مشر اشرف غني د امرالله صالح اړوند ښه نظر نه درلود او د عبدالله له خوا يې د صالح په کابېنه کې راوستل په بېلابېلو دلایلو رد کړل، داسي هم ویل کيږي چې د کورنیو چارو وزارت له پاره خو ولسمشر غني ورسره مرکه هم کړي وه.

امرالله صالح هم  د ولسمشر غني پر تګلارو يو له سر سختو منتقدینو څخه ګڼل کيږي، البته د اجرايوي رئیس اړوند پټه خوله دي، په بېلابېلو وختونو کې د ګډ حکومت مشر او د هغه ټېم ملامتوي او پر تګلارو يې د دلایلو په وړاندي کولو سره انتقاد کوي. که د کورنيو چارو وزیر شوی وای، ممکن بیا به يې د حکومت پر تګلاره د اوس په ډول نیوکې نه کولای.

د ارګ  مطبوعاتې ډله به مجبوره وي چې د امرالله صالح خوله هم په يو ډول بنده کړي، هغوئ به اوس یاد څلور تنه (وحید مژده، ډاکټر سپنتا، کریم خرم او امرالله صالح) د خپلو لیکنو هدف ګرځوي او په رسنیو کې به د ګډ حکومت د مشر د مطبوعاتې ډلې او یادو څلورو تنو تر منځ جګړه روانه وي.

«مژده» ته د بریا مژده!

وحید مژده به ځکه بریالي وي چې د امریکا دښمني يې کړي او کوي يې، البته د سوله ییزو لارو يې په افغانستان کې د امریکا شتون او د امریکا تګلاري نقد کړي او امریکا يې پړه ګڼلې چې په افغانستان کې يې تګلاره د افغان ولس او امریکايي ملت په زیان ده.

سپنتا به ځکه ناکام وي چې د امریکا  د دوستۍ له پاره يې هر ډول د امریکايي چارواکو د خوښې کار وکړ خو ګټه يې ورته ونه کړه.

مژده چې نن کومې نیوکې کوې، دا نیوکې يې د ولسمشر کرزي د واکمنۍ په وروستیو کې هغه مهال توندې شوې چې کله د امنیتي تړون د لاسلیک مسئله راپورته شوه. ښاغلي مژده تر اوسه پر خپل دريځ او خپلې لارې پاییدلی؛ ځکه د مژده نیوکې د ارزښتونو له امله وې، نه د څوکیو لپاره؛ ځکه نو «مژده» ته افغان ولس د بریا مژده ورکوي!