بهای سنگین این خاموشی پیش از توفان را طالبان خواهند…

نویسنده: مهرالدین مشید طالبان بیش از این صبر مردم افغانستان را…

گلایه و سخن چندی با خالق یکتا

خداوندا ببخشایم که از دل با تومیخواهم سخن رانم هراسانم که…

(ملات گاندی در مورد امام حسین

باسم تعالى در نخست ورود ماه محرم و عاشوراء حسينى را…

جهان بی روح پدیداری دولت مستبد

دولت محصولی از روابط مشترك المنافع اعضاء جامعه می باشد٬ که…

ضانوردان ناسا یک سال شبیه‌سازی زندگی در مریخ را به…

چهار فضانورد داوطلب ناسا پس از یک سال تحقیق برای…

پاسخی به نیاز های جدید یا پاسخی به مخالفان

نویسنده: مهرالدین مشید آغاز بحث بر سر اینکه قرآن حادث است و…

طالبان، پناهگاه امن تروریسم اسلامی

سیامک بهاری شورای امنیت سازمان ملل: ”افغانستان به پناهگاه امن القاعده و…

  نور خرد

 ازآن آقای دنیا بر سر ما سنگ باریده عدوی جان ما…

عرفان با 3 حوزه شناخت/ ذهن، منطق، غیب

دکتر بیژن باران با سلطه علم در سده 21،…

شکست مارکسیسم و ناپاسخگویی لیبرالیسم و آینده ی ناپیدای بشر

نویسنده: مهرالدین مشید حرکت جهان به سوی ناکجا آباد فروپاشی اتحاد جماهیر…

سوفیسم،- از روشنگری باستان، تا سفسطه گری در ایران.

sophism. آرام بختیاری دو معنی و دو مرحله متضاد سوفیسم یونانی در…

آموزگار خود در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی را دریابید!

محمد عالم افتخار اگر عزیزانی از این عنوان و پیام گرفتار…

مردم ما در دو راهۀ  استبداد طالبانی و بی اعتمادی…

نویسنده: مهرالدین مشید افغانستان سرزمینی در پرتگاۀ ناکجاآباد تاریخ مردم افغانستان مخالف…

ترجمه‌ی شعرهابی از دریا هورامی

بانو "دریا هورامی" (به کُردی: دەریا هەورامی) شاعر، دوبلور و…

تلویزیون حقوق ناشر یک اندیشه ملی و روشنگری 

نوشته از بصیر دهزاد  تلویزیون حقوق در پنجشنبه آینده،  ۱۱ جولای، …

افراطیت دینی و دین ستیزی دو روی یک سکه ی…

نویسنده: مهرالدین مشید در حاشیه ی بحث های دگر اندیشان افراط گرایی…

د مدني ټولنې په اړه په ساده ژبه څو خبرې

 زموږ په ګران هېواد افغانستان کې دا ډیر کلونه او…

از پا افتادگان دور جمهوریت

در خارج چه میگویند ؟ انهاا طوری سخن میرانند که افغانستان…

آیا طالبان آمده اند ، تا ۳۴ ملیون شهروند افغانستان…

نوشته: دکتر حمیدالله مفید. بزرگترین دشواری که در برابر جهان اسلام…

 چند شعر کوتاه از لیلا_طیبی (صحرا) 

ذهنم، یوزپلنگی تیز پاست آه! بی‌هوده بود، دویدن‌هایم... آی‌ی‌ی        --غزال وحشی، کدام کنام…

«
»

لیکوال؛ نظرونه او لیدونه

نظرمحمد مطمئن

لیکوال او شناند

ټول انسانان ازاد او خپلواک دي، هر څوک بویه خپل نظر او فکر یې.  د اسلام مبارک دین او اخلاق د انسان د بشپړې ازادۍ له پاره  لارښوونه کوي، ولي د الله جل جلاله د سنتو مخالف ځينې کسان، ټولنې  او حتی حکومتونه د انسانانو د غلامولو په فکر کې دي. ستونزه له همدې ځایه راولاړېږي چې چاته د خپل نظر د څرګندولو حق ورنه کړل شي. ډېری وخت د نظر دغه ډول سانسور په ټولنه کې د انفجار لامل شي. وروستی عربي پسرلی هم د دغسې یوه فکري او نظري سانسور یو انفجار ګڼلی شو.

بېلابېل نظرونه او اندونه په ټولنو کې شتون لري، اوس زموږ د هیواد د شرایطو په نظر کې نیولو سره د نظرونو، اندونو او بیان ازادي  اړوند لاندي جوړښت وجود لري:

لومړی: هغه لیکوال، ژورنالسټ، شاعر  او د سیاسي چارو شنونکی چې خپله ازادي په هر ډول شرایطو کې ساتل غواړي، دغه ډله کسان ډیر لږ دي، دوی د هیڅ ډلې تر مادي، دولتي او یا هم تهدید تر تاثیر لاندي ځان نه راولي، بلکې د خپلو خلکو حقیقي تصویر وړاندي کول غواړي، داسي تصویر چې د خپل ولس ملي ګټې يې پکې خوندي وي.

ولي ممکن ده چې دغه ډله په عقیدوي لحاظ او ځینو نورو ټکو کې له بېلابېلو اړخونو سره مشترکات ولري، او هر هغه کار چې د ولس په ګټه وي، هغه که د هرې ډلې له خوا وي، هغه ته په مثبت نظر ګوري، د هرې ډلې ښه ته ښه او بد ته بد وایي، همدي ډلې خپل ځان ته د بیان ازادي او د ولس خدمت هدف ټاکلي وي، د هیڅ ډول مادي او نورو امتیازونو تر تاثیر لاندي نه راځي.

دغه ډلې ته سخته ده چې له نیوکو او غبرګونو سره دي مخ نه شي، حتی په یو وخت کې د بېلابېلو ډلو او بېلابېلو نظرونو لرونکو کسانو له نیوکو او غبرګونو سره مخ کیږي. همدا لامل دی چې همیش دغه د حق‌ ویونکي او په ازادي باور لرونکي د لیکوالو، ژورنالسټانو، شاعرانو او سیاسي شنونکو ډله کوچنۍ وي او له بېلابېلو ستونزو سره مخ کيږي.

دوېم: هغه لیکوال، ژورنالسټ، شاعر او د سیاسي چارو شنونکی چې ځان کومې ځانګړې ډلې ته منسوبوي، دوی ځان ته حق ورکوي چې د خپلې ډلې په ګټه تبلیغات وکړي او هدف يې دا وي چې د خپلې ډلې اړوند د عام ولس ذهنیت مثبت لورته واړوي، دغه ډله لیکوالان، ژورنالسټان، شاعران او سیاسي شنونکي معلوم وي، د دوی خپل قناعت همدا وي چې د کومې ځانګړې ډلې له پاره کار وکړي او د خپلې ډلې د مشرانو مرسته او همکاري له ځان سره لري.

درېيم: هغه لیکوال، ژورنالسټ، شاعر او د سیاسي چارو شنونکی چې د معلوم معاش په مقابل کې کار کوي، هر څوک چې ورته معاش ورکوي د هغه له پاره خدمت کوي، خپل هدف نه لري، ځان په کومې ډلې پوري مربوط نه ګڼي او نه د کومې ځانګړې ډلې او نه هم د کوم ځانګړي هدف له پاره کار کوي .

تاسي د هیواد او انیس ورځپاڼې وګورئ، داسي ښاغلي شته چې د بېلابېلو حکومتونو په وخت کې په یادو ورځپاڼو کې يې کار کړی او د هر حکومت د تګلاري مطابق خپلې لیکنې، شعرونه او سیاسي تبصرې خلکو ته وړاندي کوي، همدا ډول د کابل راډیو او کابل ټلویزون يې بل ښه مثال کیدای شي. دلته قضاوت نه کوو چې څوک ښه دي څوک نه، یوازې د لیکوالو نظرخاوندانو کټګورۍ جلا کوو.

څلورم: داسي ډله ده چې نوم او نښان يې نشته، په مستعار او پردي نوم باندي د معاش په مقابل کې د پردیو د اهدافو له پاره کار کوي، دوی همدې ته ګمارل شوې وي چې د ادارې له خوا  کوم څه ورته ویل کيږي هغه په منظم ډول سره عملي کړي، که په خپل نوم دغه ډول کار کوي، بیا خو يې خلک پېژني، ډله او تګلاره يې خلکو ته معلومه وي، ځکه همدا ډله کسان په کومې ځانګړې ډلې پوري تړلي وي او یا خو به د حکومت له پاره چوپړ کوي، نو له دي امله ده چې په پردیو نومونو لیکنې، شعرونه، راپورونه او تبصرې په ټولنیزو رسنیو او ځینو ځانګړو او  پټو ادارو په ورځپاڼو او مجلو کې وړاندي کوي.

د دوی لویه موخه داوي چې له نابلده ادرس څخه ملي ګټو ته د ژمن انسان په ډول په ځینو ازادو کسانو نیوکې وکړي او د هغوی شخصیت تر سوال لاندي راولي، همدا ډول غواړي په پردیو نومونو خپل د مخالفي ډلې لیکوال، ژورنالسټ، شاعر او سیاسي شنونکې تخریب کړي. جالبه دا ده، چې دوی سره له دې چې د واکمنو په ګټه او ننګه هم لیکنه کوي او د هر هغه لیکوال او نظر خاوند پر ضد لیکنه کوي چې له حکومت سره متفاوت نظر لري؛ خو بیا هم پر خپل نوم دغه لیکل نه شي کولای.

دوی د دوېمي او درېمي ګټګورې مختلط ترکیب دی، ځان يې کومې ځانګړې ډلې ته منسوب کړي وي خو معاش هم ورته مهم وي، که معاش نه وي بیا کار نه کوي .

ځینې داسي کسان هم شته چې دا په ډله کې نه راځي، البته تر ډیره سیاستوال داکار کوي، د خپل ځان د شهرت له پاره داسي لیکنه کوي چې د نورو سیاستوالو او چارواکو توجه خپل ځان او شخصیت ته جلب کړي، داکار ځينې خپله کوي او ځینې بیا نورو ملګرو لیکوالو ته دنده سپاري، کله دهمدې تاکتیک له مخې همدغه کسان په لوړو دندو هم ګمارل کيږي.

همدغه کار ځينې ځوان او بې تجربې لیکوال، ژورنالسټ او سیاسي شنونکی هم کوی، په بل نوم لیکنه داسي ترتیب کوي چې د ځان په ګټه او د ځان مهم ښودلو له پاره پکې جملي کارول شوې وي، هدف يې داوي چې ځان خلکو ته په خپله خو په مسعار نوم ور وښيې، چې ډیر وخت د دغه ډول لیکنو تفکیک لیکوالان په اسانۍ سره کولای شي.

له دي ورها خوا ممکن ځينې داسي نورې کټه ګورئ هم ولري، مثلا ځينې کسان یواځي د مذهبي افراطیت له پاره کار کوي، ځينې کسان د اهل تسنن مذهب او ځینې يې د اهل تشیع مذهب، ځینې يې د سلفیت، ځينې يې د یهودیت، ځینې يې د عیسویت، ځينې يې د سیکولریزم، ځینې يې د بودایزم او هندویزم او ځنيې يې د نورو مذاهبو له پاره کار کوي.

اوس که ښه ځیر شو، نو لومړۍ ډله کسان هغه څوک دي چې په لاندي ټولو کټګوریو کې به په یو نه یو ډول رقیبان ولري.

د هیواد په اوسنیو شرایطو کې ځوانو لیکوالو، ژورنالسټانو، شاعرانو او د سیاسي چارو شنونکو ته اړینه ده چې د یو بل د نظر، نیوکې، سپارښتنې  زغم ولري، مسایل په علمي ډول سره بحث کړي، مناقشه يې علمي وي، سالمو او رغنده انتقادونو او سپارښتنو ته غاړه کيږدي.

په دي هیله چې د جنګ، تاوتریخوالي او د ښمني پر ځای زموږ ځوان کهول د سولې، امن، یووالي او هیواد د پرمختګ له پاره خپل استعدادونه وکاروي.