د کورنيو جبهو له لوري د سولې پروسې د سبوتاژ هڅې

د څو لسيزو راهيسې په افغانستان کې د آی ايس آی، د پاکستان د پوځ، د ايران او ځينې نورو کړيو له لوري د جنګ ډګر ګرم ساتل شوی دی. که څه هم دلته د وخت هر واکمن ولسمشر په يو نه يو ډول په افغانستان کې د سولې هڅې کړې دي خو پايله يی منفي وه. علت یې دا دی چې آی ایس آی، د پاکستان پوځ، ايران او نورې استخباراتي کړۍ خپلو افغاني او بهرني لاسپوڅو ډلو ته د جګړې د روانې ساتلو لپاره په وجود کې انرژي تقويه کوي. دوی ته د وخت سره سم او په عصري تکنالوجۍ سمبال د جنګ ابزار ورکول کيږي. د دوی مالي او معنوي ملاتړ کيږي. خو کله چې ځينې جګړه مارې ډلې له جګړې لاس اخلي، نو له هغوی څخه هغوی چې ټوپک په ځمکه ږدي او سوله ايز ژوند غواړي نو بيا د همدغو جنګ غوښتونکو هيوادونو لخوا، ځينې وژل کيږي، زنداني کيږي او ترور کيږي چې ښې بيلګې يي په پاکستان کې د طالب مشرانو وژل کيدل، بندي کيدل او ترور کيدل دي. خو ځيني نور يي بيا لکه کباړ شوې وسپنه او پلاستیک ويلې کېږي، او په يو بل شکل ترې ګټه اخيستل کيږي.

اوس يو ځل بيا د افغان حکومت له لوري د سولې خبرې ګرمې شوې دي. نه يوازې افغان لوری بلکه دا ځل په دې معامله کې د پاکستان تر څنګ امريکا ، روسیه ، هندوستان ، اروپایې هېوادونه ، ازبکستان ، عربي هېوادونه او چين هم ښکېل دي. افغان حکومت پاکستان ته تر دې وړاندې هم، درې لسیزې باج ورکړی، او په يو نه يو ډول په يو طرفه امتيازاتو هم نازول شوی دی خو پاکستان يي په مقابل کې افغان حکومت په تشو ژمنو غولولی او له نړيوالو یي هم امتیاز ترلاسه کړی دی.

دلته د حامد کرزي له حکومت وروسته د اشرف غني او عبدالله تر منځ د ګډ حکومت په رامنځته کيدو سره د غني د ډیرو هڅو او منډو ترړو په نتیجه کې پاکستان دې ته حاضر شو چې د افغان طالبانو په مشرۍ څو کسان د افغان حکومت د استازو سره د میز پر سر د سولې د خبرو لپاره کینوي. خو دا کار تر اوسه پوری ندي شوي. دلته اساسي ستونزه يوازې دا نه ده چې ځينې بهرنۍ کړۍ د سولې پر وړاندې خنډونه جوړوي بلکه ځينې کورنۍ کړۍ هم شته چې په جنګ کې خپلې موخې، ګټې او خپل سياسي ژوند ويني او نه غواړي چې له طالب سره سوله وشي.

دلته ځينې جبهې دي چې نه غواړي د طالبانو سره سوله وشي ځکه د دوی ګټو او اهدافو ته طالبان ډیر لوی خطر دی او دوی هیڅکله دې خطر منلو ته تیارې ندي. دغه کړۍ په دې فکر کې دي که سوله وشي نو طالبان به هم د افغانستان د حکومت په چوکاټ کې راداخل شي. او طالبان هغه څوک دي چې د هرڅه نه مخکې غواړي د ځينو جبهو سره حساب وکړي. طالبان ځکه له دغو جبهو سره عقده لري چې ددوی نظام يي د بهرنيانو په مرسته له پښو وغورځاوه.

دا څرګنده خبره ده چې د افغانستان په شان د يو جنګ ځپلي هېواد سوله دوه کورني او بهرني اړخونه لري. د افغانستان په څېر هېواد کې سوله بايد لومړی له کورني اړخ سره وشي ځکه همدا کورنی اړخ دی چې د بهرني اړخ لپاره د ملا د تير حيثيت لري. که چيري کورنی اړخ له پامه وغورځولی شي او له بهرني اړخ سره خبرې کيږي نو دا به بيا يوه موقتي او نمايشي سوله وي چې ډير ژر به خپل ماهيت له لاسه ورکړي.

که افغان دولت غواړي چې افغان ولس د يوې رښتونې، سرتاسري او دايمي سولې څښتن شي نو باید لومړی د سولې پر وړاندې کورني خنډونه له منځه يوسي او بيا په بهرني اړخ کار وکړي. د دې تر څنګ افغان دولت بايد د سولې عالي شورا په اوسني جوړښت ، ميکانيزم او ستراتيژۍ کې هم تغيرات راولي. ځکه اوسنۍ د سولې په نوم هسې د معاشاتو يا ځينو ته څوکۍ ورکړې په خاطر جوړه شوې شورا هيڅ ډول موثريت نه درلود او نه به يي ولري ځکه د دې شورا مکانيزم له پيله سم نه وو. همداراز سوله د نورو په سوال او هيله لرلو نه شي راتلی. سوله هغه وخت شونې ده چې ريښتونی افغاني رنګ ولري او له افغاني ادرسونو يي په اړه خبرې وشي.

لیکنه : خوشحال آصفي